1.  Dyslectisch …. en kiezen voor een school voor voortgezet onderwijs

 

Niet alle dyslectische kinderen worden in het basisonderwijs gediagnosticeerd doordat het kind over compensatiemogelijkheden beschikte of door gebrek aan kennis van leerkrachten: veel VO-scholen screenen leerlingen aan het begin van de brugklas.

VO-scholen verwachten van leerlingen:

  • Redelijk werktempo
  • Begrijpen van lange, ingewikkelde teksten
  • Meerdere talen

 

Vooral het begin van het VO is het moeilijkst: onvoldoendes voor talen en zaakvakken, vaak resulterend in een advies voor een lager onderwijstype. (Van school veranderen heeft geen effect als het kind geen hulp krijgt.)

 

Soms heeft een school een Remedial Teacher of dyslexiespecialist in dienst. Helaas is hulp vaak afhankelijk van goedwillende mentor en docenten.

 

Problemen kunnen optreden bij:

 

  • Automatisering:
    • Woordbeeldherkenning (probleem lay-out schoolboeken)
    • Onthouden losse feiten
    • Formules
    • Twee dingen tegelijk doen: aantekeningen maken, luisteren in een rumoerige klas
    • informatieverwerving
  • Vreemde talen: nieuwe klank-tekenkoppelingen (Engels: 40 klanken met 1000 verschillende schrijfwijzen)
  • Verbaal:
    • woordvindingsproblemen
    • formuleren: korte zinnen
  • Exacte vakken: taligheid van tegenwoordige wiskunde
  • Zaakvakken:
    • technisch lezen veroorzaakt:
      • traag tempo
      • moeite met begrip
    • onthouden losse feiten
      Studieadvies: concentreer je op stof begrijpen i.p.v. op losse feiten
  • Natuur-en scheikunde: contextloze feiten moeilijk te onthouden
  • Concentratie:
    • Zwak werkgeheugen veroorzaakt concentratieproblemen
    • Moeite met afsluiten voor storende geluiden (vooral lastig tijdens proefwerken)
  • Sociaal-emotioneel
  • Taalontwikkeling: blijft achter
  • Links/rechts-onderscheid
  • Tijdgevoel:
    • Ontbreken van tijdgevoel
    • Onverwachte wijzigingen brengen kind uit balans

 

Uiteraard verschillende problemen per kind. Niet elk kind heeft overal last van. Dit betekent ook dat de te bieden hulp aangepast moet zijn aan de behoefte van het kind. Niet elk dyslectisch kind heeft bijv. behoefte aan tijdsverlenging of een vergroot lettertype.

 

Wat kan een school doen?

 

accepteren

corrigeren

stimuleren

compenseren

dispenseren

extra hulp

 

1. Accepteren

Belangrijk: herkennen en erkennen is zaak van alle docenten.

Dyslexiebeleid moet onderdeel zijn van de totale en integrale leerlingenzorg: d.w.z. dat er afspraken zijn gemaakt over een gemeenschappelijke aanpak: leraren, die zich er niet aan houden, kunnen teruggefloten worden.

 

2. Corrigeren:

Leergedrag structuren

Grammaticaregels aanleren

Inzicht in spellingsstructuren

Bandjes/CD’s met uitspraak

Hulpkaarten voor stappenplannen, formules en spellingsregels

Herkansing na bespreking resultaat

 

3. Stimuleren:

Verwachtingen van de docent zijn belangrijk:

Lage of geen verwachting leidt tot slechtere prestaties

Hoge verwachtingen leidt tot betere prestaties

 

Positieve aandacht is belangrijk. Dit voorkomt faalangst. Indien nodig moet het kind kunnen rekenen op extra instructie.

Vooral bij talen en talige vakken is veel aanmoediging nodig.

 

4. Compenseren: vooral in bovenbouw

Compenseren is het verminderen van de negatieve gevolgen van dyslexie door de leerling gebruik te laten maken van zijn sterke kanten. Compensatiemogelijkheden::

Mondeling overhoren

Voorlezen van proefwerkvragen

Tolerantie ten aanzien van spellingsregels

Rekening houden met fonetisch spellen (tussen de regels doorlezen)

Gebruik hulpmiddelen toestaan

Gebruik hulpkaarten

 

5. Dispenseren: vooral in bovenbouw

Vrijstelling geven van het voldoen aan bepaalde eisen:

Extra tijd

Vergroot of vet lettertype

Spellingscorrectie

Ingesproken examens

Schrappen van een aantal opgaven bij toetsen en examens

 

6. Extra hulp:

Hulp bij plannen huiswerk

Reflectie op wat goed/ fout is gegaan

Aan leerling aangepaste extra begeleiding moet niet geïsoleerde bezigheid zijn binnen r.t.

Rol mentor

Dyslexiekaart: aan leerling aangepaste voorzieningen (tijd, meerekenen spellingsfouten, toegestane hulpmiddelen, gebruik stappenplannen). Het gebruik van een dyslexiekaart schept ook een verplichting voor de leerling. Het zijn wederzijdse afspraken.

 

Relatie ouder-school:

 

Enig begrip voor de kant van de leraar is op zijn plaats.

Leraren zijn over het algemeen zwaar belaste, hard werkende mensen voor wie het vak er in de loop der jaren niet makkelijker op is geworden. De afgelopen decennia zijn er veel onderwijsvernieuwingen doorgevoerd. Leerlingen zijn veel mondiger geworden. Een klas met dertig assertieve pubers iets bijbrengen (en dat vaak zes of zeven keer op een dag), is geen makkelijke opgave. Veel leerlingen vragen veel aandacht. De goede bedoelingen van een docent kunnen daardoor soms niet uit de verf komen.

 

Benader docenten daarom niet als tegenstanders, maar toon begrip voor hun situatie. Daarmee bereikt u dat docenten zich willen (blijven) inzetten voor uw kind.

 

Mogelijke hulpmiddelen:

  • Stappenplannen
  • Ict-hulpmiddelen:
    • Spraakherkenning
    • Readingpen
    • Irispen
    • Taal-spraakprogramma (voorleesprogramma’s)
    • Tekstverwerker met spellingscontrole
    • Woordvoorspellers
    • Hulpsoftware voor het leren van woordjes voor de vreemde talen
  • Gesproken schoolboeken (Dedicon)
  • Vergrote of vetgedrukte kopieën van proefwerken
  • Duidelijke kopieën van aantekeningen van docent of medeleerling
  • Ingesproken toetsen


 

Vrijstellingen

 

Op VMBO:

Naast Engels 1 vreemde taal verplicht

® vrijstelling voor Frans of Duits is sowieso mogelijk

Ook voor verplichte taal is vrijstelling mogelijk

Bij doorstromen naar havo blijft vrijstelling tweede verplichte vreemde taal geldig.

 

Tweede Fase:

Per 1 augustus 2007

In verband met de wijziging in de Tweede Fase dat een tweede vreemde taal niet langer verplicht is (behalve in Profiel C en M), staat het scholen vrij leerlingen met dyslexie in de onderbouw vrijstelling te geven van een Frans of Duits. Dit is dus geen recht. De directeur van een school beslist in dezen. Over het algemeen zullen er strenge voorwaarden gesteld worden aan het verlenen van een vrijstelling. Het is belangrijk goed na te denken over de aansluiting met een vervolgopleiding. Sommige richtingen stellen bijvoorbeeld Duits verplicht.

Voor de precieze regeling kunt u kijken op www.steunpuntdyslexie.nl.

 

Vrijstellingsregelingen kunnen ook weer veranderen: nieuw kabinet, nieuwe inrichting van het onderwijs, etc.. Kijk op de ouderpagina van het Ministerie van Onderwijs, en vraag de scholen van uw keuze naar hun mogelijkheden.

(Bovenstaande is grotendeels een samenvatting van Dyslexie, een praktische gids voor scholen voor voortgezet onderwijs, door M. Wilke-Schoots. )

 

Dyslexieverklaring

Om gebruik te kunnen maken van officiële faciliteiten is (meestal) een dyslexieverklaring vereist:

In een dyslexieverklaring staat het volgende:

  1. Of aan alle criteria (achterstand, gebrek aan snelheid/nauwkeurigheid, voldoende gelegenheid tot leren, hardnekkigheid en tekort in automatisering) waaraan dyslexie te herkennen is, is voldaan: (blz. 10)
  2. Persoonsgebonden factoren die de stoornis veroorzaken (fonologische klankverwerking, tekorten in toegankelijkheid van taalkennis in het bijzonder en kennis te aanzien van symbolen (wiskunde), tekorten in automatisering)
  3. Uitspraken over concrete onderwijsbeperkingen en over de specifiek pedagogisch-didactische behoeften die daarmee samenhangen

 

Dit alles is alleen rechtsgeldig als het onderzoek is uitgevoerd door een geregistreerde klinisch-psycholoog of orthopedagoog.

Een dyslexieverklaring is een leven lang geldig. Eens dyslectisch, altijd dyslectisch! Het bijbehorende handelingsplan veroudert natuurlijk wel.

 

Adviezen

 

  • Het allerbelangrijkste aspect waar u op moet letten bij de keuze van een school voor uw kind is:
    • Het dyslexiebeleid moet door alle docenten ondersteund worden. De bereidheid van het hele docententeam moeite te willen doen voor uw dyslectische kind is veel belangrijker dan een papieren dyslexiebeleid.
  • Op een kleinere school is het makkelijker een structuur te creëren waarbij leerlingen met leerproblemen goed begeleid worden. Het is makkelijker omdat iedereen elkaar kent. Grote scholengemeenschappen die een leerlinggerichte aanpak hebben, hebben echter ook een dergelijke houding.
  • Een school die zich profileert via goede eindexamensscores, zal deze goede cijfers alleen kunnen verkrijgen door strenge selectie in de onderbouw. Kinderen met leerproblemen zullen daardoor eerder in een lager onderwijstype te terechtkomen.
  • Bereid een bezoek aan de open avonden en open dagen voor:
    • Bekijk wat de website van de scholen over het dyslexiebeleid zegt. Vraag het dyslexiebeleid aan bij de scholen waar u in geïnteresseerd bent.
    • Oriënteer u op wat de mogelijkheden zijn van een school.
    • Probeer te formuleren aan wat voor begeleiding en aan welke voorzieningen uw kind behoefte heeft. Gebruik daarvoor bovenstaande informatie.
  • Bezoek open avonden en - dagen:
    • Praat met de zorg- of dyslexiespecialist. De dyslexiespecialisten zijn gemotiveerde mensen die de zaken goed op een rij hebben en het beste met uw kind voor hebben.
    • Praat daarna met individuele docenten: talen, maar ook wis- en natuurkunde. Enig doorvragen zal duidelijk maken op het dyslexiebeleid schoolbreed gedragen wordt. Hou daarbij de specifieke problemen die zich mogelijk kunnen voordoen bij de verschillende vakken in uw achterhoofd. Probeer er achter te komen of de docent überhaupt op de hoogte is van de soort problemen die dyslectische kinderen kunnen hebben bij hun vak. (Zie boven). Vraag ook hoe ze omgaan met spellingsfouten.
    • Bekijk de lesboeken en vraag bij een chaotische of rommelige lay-out, hoe de docent dit probleem oplost.
    • Weest u zich ervan bewust dat open dagen en –avonden bedoeld zijn om leerlingen te werven. Scholen die niet zo’n solide dyslexiebegeleiding hebben en misschien liever geen kinderen met leerproblemen in hun school halen, zullen daarom toch ongemerkt in een wervende houding terecht komen.
  • Als u uw keuze hebt gemaakt, maak dan een afspraak met de dyslexiespecialist of de brugklascoördinator van de school om rustig te praten over de specifieke mogelijkheden voor uw kind.
  • Zorg vroegtijdig voor een dyslexieverklaring: deze geeft wettelijk recht op faciliteiten. (Niet elke school vraagt daarnaar. Informeer dus bij de school van uw keuze.)
  • Informeer bij andere ouders van dyslectische kinderen over hun ervaringen met een school.
  • Wordt lid van Balans voor contacten met andere ouders en om op de hoogte te blijven van de nieuwste ontwikkelingen, zoals nieuwe ict-hulpmiddelen en nieuwe wetgeving ten aanzien van het dyslexiebeleid van VO-scholen.

 

Meer informatie en adviezen over dit onderwerp is te vinden op:

 

 

Ook in de volgende boeken is informatie te vinden:

  • Arga Paternotte (red.), Dus toch …. dyslexie, uitgave van Balans
  • Dyslexie, brochure voor het voortgezet onderwijs, Arga Paternotte (red.)
  • Tom Braams, Kinderen met dyslexie
  • M. Wilke-Schoots, Dyslexie, een praktische gids voor scholen voor voortgezet onderwijs  Dit werk is verschenen in 2002. De regelingen zijn niet altijd meer actueel, maar de besprekeing van wat je te wachten staat op het VO als je dyslexie hebt, geldt nog steeds. Actuele informatie over regelingen vindt u via het Steunpunt Dyslexie.
  • Protocol Dyslexie Voortgezet Onderwijs, te bestellen via het Expertisecentrum Nederlands
  • Henk van Goor, Dyslexie in de brugklas. (Dit boek is voor leerkrachten geschreven.)

 

Nanda Geuzebroek

Adviseur Makkelijk lezen

 

Het Makkelijk Lezen Plein is
een initiatief van:



© ProBiblio; Makkelijk Lezen Plein 2011

naar boven